Achub ac ailosod economi’r DU ar ôl COVID-19 drwy gyfnewid dyledion ag ecwiti

Mae Dr Jonathan Preminger o Ysgol Busnes Caerdydd a Dr Guy Major o Ysgol y Biowyddorau Prifysgol Caerdydd yn mynd i’r afael â phroblem cyllid ariannu benthyciadau a dyledion a fydd yn wynebu sefydliadau pan fydd y DU yn dod allan o bandemig COVID-19.

See this page in: English

Y broblem

Efallai y bydd benthyciadau wedi’u cefnogi gan y llywodraeth a grantiau cyflogau 80% yn gymorth i lawer o gwmnïau fynd drwy COVID-19. Ond mae dwy broblem sylfaenol gyda benthyciadau a mathau eraill o gyllid ariannu dyledion, a ddaw’n fwyfwy amlwg wrth i gwmnïau ddod o’r argyfwng: Yn gyntaf, yn fwyaf amlwg a difrifol, mae’n rhaid ad-dalu benthyciadau. Yn ail, mae’r taliadau llog yn faich sefydlog, nad yw’n ystyried llwyddiant neu anawsterau ariannol y cwmni yn y dyfodol.

Er mwyn atal nifer mawr o gwmnïau rhag mynd i’r wal, yr hyn a allai helpu’r economi nawr yw chwistrelliad o gyllid penodol sy’n rhannu risgiau, nad oes angen ei ad-dalu, buddsoddiad mewn ecwiti, h.y. cyfalaf cyfrannau, gyda difidend newidiol yn dibynnu ar lwyddiant. Ond efallai y bydd llawer o gwmnïau’n gyndyn o ildio rheolaeth o’u busnesau i ddeiliaid allanol cyfrannau pleidleisio traddodiadol. A bydd darpar fuddsoddwyr yn gochel rhag buddsoddi gyda risg heb yr amddiffyniad y mae rhyw fath o reolaeth yn ei roi.

Mae’r cyfyng-gyngor risg/rheolaeth yn un a wynebwyd ers tro gan gwmnïau cydweithredol a chwmnïau sy’n eiddo i’r gweithwyr, y gall tanfuddsoddi gyfyngu ar eu twf, neu wneud iddynt fethu hyd yn oed. Fodd bynnag, mae ateb hyfyw ar gael i’r cyfyng-gyngor hwn y gellid ei gymhwyso nawr i’r economi ehangach wrth iddi ddod allan o’r pandemig.

Yr ateb

Rydym yn dadlau y dylid rhoi’r dewis i bob cwmni gyfnewid dyledion sydd wedi’u cefnogi gan y llywodraeth am gyfrannau ecwiti, y gellir eu masnachu, wedi’u dal gan y llywodraeth yn y lle cyntaf. Gellid cyfuno hyn â ffurfiau cyflenwol eraill ar ryddhau o ddyled a rhannu risg, fel derbyn cyfradd uwch o dreth gorfforaethol dros dro yn gyfnewid am ddileu rhan o’r ddyled.

Sut byddai cyfnewid dyledion ag ecwiti o fudd i’r amrywiaeth o wahanol randdeiliaid? Rydym yn cynnig mecanwaith sy’n cloi buddiannau’r perchnogion, y gweithwyr a’r buddsoddwyr cyfredol (gan gynnwys y llywodraeth) gyda’i gilydd, gan adael rheolaeth y cwmni yn nwylo’r perchnogion a’r gweithwyr cyfredol, ond eto gan osgoi’r perygl bod cyflogau’n cael eu codi ar draul rhoi difidend i fuddsoddwyr. Yn y bôn, mae hon yn fformiwla y cytunwyd arni ymlaen llaw i rannu gwerth ychwanegol y cwmni (gwerthiant minws costau heb fod yn rhai llafur, felly, yr hyn sy’n cyfateb i gyflogau + elw) rhwng gweithwyr/cyfarwyddwyr a buddsoddwyr/perchnogion. Golyga hyn y byddai cyfran arwyddocaol o’r cyflogau’n newidiol, ac y byddai gweithwyr yn rhannu yn llwyddiant (neu fel arall) eu cwmni. Ond byddai eu swyddi, ac felly eu bywoliaeth, yn llawer mwy diogel na phetai eu cyflogau’n sefydlog.

Sut byddai hyn yn gweithio? Byddai gwerth ychwanegol y cwmni’n cael ei rannu’n nifer o ‘dafelli’. Mae pob gweithiwr yn cael nifer o dafelli y cytunwyd arno ymlaen llaw, eu tâl newidiol i bob pwrpas, ac mae pob cyfran yn cael un dafell fel ei difidend. Byddai ysgogiad i’r gweithwyr gynyddu’r elw, ac felly gynyddu eu tâl newidiol, ond o wneud hyn, byddent yn cynyddu’r enillion y gyfran, ac felly’n awtomatig yn gweithio er budd y buddsoddwyr hefyd (gweler Ffigwr 1 a’r Atodiad i gael manylion).

Ffigur 1: Cynllun rhannu gwerth ychwanegol (gwarged).

An Dyma enghraifft o fersiwn o’r cynllun rhannu gwerth ychwanegol cyfnewid dyledion ag ecwiti, a esbonnir yn llawn yn yr Atodiad.  Nifer cyfartalog y tafelli y gweithiwr, k, yw nifer punnoedd (£) cyfanswm y cyflog newidiol a fyddai wedi bod, gan redeg y cynllun yn ôl-weithredol gyda rhifau’r llynedd, wedi’i rannu â nifer y gweithwyr cyfatebol amser llawn, W.

Yn gyfnewid am dâl mwy anwadal neu is dros dro, gellid cynnig cyfrannau i weithwyr hefyd ac, o bosibl, mwy o lais yn sut mae’r cwmni’n cael ei redeg. Yn ôl llenyddiaeth ymchwil gynyddol, mae’r cyfuniad o rannu elw, cyfrannau gweithwyr a democrateiddio’r gweithle yn atgyfnerthu ei gilydd ac yn hynod effeithiol wrth ysgogi gweithwyr i arloesi ac i wella cynhyrchedd. Felly, drwy dderbyn tâl newidiol, a’i liniaru gyda rhywfaint o berchnogaeth gan weithwyr a chyfranogi mewn rheoli (felly gan wella amodau gwaith a bodlonrwydd gwaith), gellir amddiffyn swyddi a gwella perfformiad a rhagolygon cwmnïau.

Yn y cyfnod ansicr sydd o’n blaenau, bydd yn annerbyniol cadw cyflogau’r rhan fwyaf o weithwyr yn sefydlog ar lefelau is ond gadael i berchnogion/cyfarwyddwyr roi tâl ychwanegol a manteision iddyn nhw eu hunain nad ydynt yn gysylltiedig â pherfformiad. Byddai’n rhaid i gyflog uwch swyddogion gweithredol fod wedi’i gysylltu â pherfformiad yn yr un ffordd â chyflogau gweithwyr. Byddai hyn hefyd yn amddiffyn buddiannau buddsoddwyr allanol.

Bydd ar nifer mawr o gwmnïau angen yr holl help a rhannu risg y gallant ei gael er mwyn bod ag unrhyw obaith realistig o oroesi drwy’r argyfwng hwn. Byddai manteision sylweddol rhannu elw, perchnogaeth gan weithwyr a democrateiddio’r gweithle, ynghyd â buddsoddiad allanol mewn ecwiti, yn gallu chwarae rhan fawr wrth gynyddu’r siawns honno o oroesi.

Efallai y bydd buddsoddwyr allanol yn ofni y bydd cyfarwyddwyr cwmnïau’n gwneud penderfyniadau gwael, er bod y rhan fwyaf o entrepreneuriaid sydd wedi sefydlu cwmnïau yn adnabod eu busnesau a’u sectorau’n llawer gwell na’r rhan fwyaf o fuddsoddwyr ‘cyffredinol’. Gellir lliniaru’r perygl o wneud penderfyniadau gwael drwy roi hawliau ‘lleisio barn’ i fuddsoddwyr (bwydo arbenigedd, cyngor ac awgrymiadau), ond heb hawliau pleidleisio arferol. Fodd bynnag, gallai hawliau pleidleisio gael eu rhoi, dros dro o leiaf, ar ôl cyfnod o golledion parhaus, er mwyn helpu i roi cwmni’n ôl ar y trywydd cywir.

Cam tuag at ailosod yr economi yn sylfaenol

Bydd trosi cwmnïau i rannu gwerth ychwanegol (gwarged) yn cymryd amser. Llwybr hyfyw fyddai ychwanegu trosi dyledion yn ecwiti – gan gynnwys rhannu gwerth ychwanegol er mwyn amddiffyn buddsoddwyr – fel strategaeth ymadael tymor canolig hyblyg o gynlluniau benthyciadau Corona wedi’u cefnogi gan y llywodraeth. Bydd hyn yn rhoi mwy o opsiynau i gwmnïau o ran goroesi a thyfu wrth i’r amser nesáu iddynt ad-dalu eu benthyciadau, gan gynnwys rhannu risgiau sydd ei angen yn fawr.

Byddai enghreifftiau gwaith perswadiol, manteision treth ac arbenigwyr trosi fforddiadwy (o bosibl gyda chymhorthdal y llywodraeth) yn helpu i wthio’r cynllun i’r dŵr. Ond gallai’r canlyniad net newid y sefyllfa’n llwyr: cynnydd enfawr o ran perchnogaeth gan weithwyr, democrateiddio’r gweithle, arloesedd a chynhyrchedd, a buddsoddiad ecwiti allanol dibleidlais y gellir ei fasnachu mewn busnesau bach a chanolig. Byddai hyn yn dod ynghyd â chymysgedd mwy delfrydol o gyfalaf, llafur, syniadau da ac entrepreneuriaeth, gyda gwahaniaethau tâl tecach a gweithluoedd sydd â gwell cymhelliant, er lles pawb.

Byddai hawliau penodol ar ffurf safonol gan gyfrannau rhannu gwarged gan gynnwys bod modd eu masnachu. Byddai hyn hefyd yn rhoi strategaeth ymadael naturiol i’r buddsoddwyr eu hunain – banciau a’r llywodraeth i ddechrau: gallent werthu eu cyfrannau i fuddsoddwyr eraill drwy farchnadoedd eilaidd, y gallai’r llywodraeth helpu i’w sefydlu ac i’w hwyluso. Byddai’n well petai gwerthiannau fel hyn yn digwydd fesul tipyn, er mwyn osgoi disgowntiau enfawr. Ni fyddai strwythur rheoli cyfredol y cwmnïau o dan sylw, gan gynnwys unrhyw fuddiannau o berchnogaeth gan weithwyr a democrateiddio’r gweithle, yn cael ei danseilio neu ei wanedu gan ‘gyfalafwyr fwltur’, gan fod cyfrannau rhannu gwarged fel arfer yn rhai dibleidlais: mae perchnogaeth yn cael ei gadw ar wahân i reolaeth, tra mae’r buddsoddwyr wedi’u hamddiffyn drwy’r fformiwla benodol i rannu gwerth ychwanegol. Efallai bydd cwmnïau neu ffederasiynau o gwmnïau yn dewis trefnu eu marchnadoedd cyfrannau eilaidd eu hunain, o bosibl drwy gyfrwng ymddiriedolaethau. Gallai hyn alluogi darpar brynwyr cyfrannau i gael eu fetio: wal dân ychwanegol yn erbyn ysglyfaethwyr corfforaethol petai hawliau pleidleisio argyfwng yn cael eu rhoi.

Yn gryno, byddai cyfnewid dyledion ag ecwiti wrth i gwmnïau ddod allan o’r argyfwng hwn yn gallu bod yn rhan bwysig o ailosod ein heconomi’n sylfaenol, rhywbeth sydd ei angen yn fawr – ymyl arian i’r cwmwl du sydd ar hyn o bryd.

Mae Dr Jonathan Preminger yn Ddarlithydd Cysylltiadau Gwaith a Llafur yn Ysgol Busnes Caerdydd.

Mae Dr Guy Major yn Uwch-ddarlithydd yn Ysgol y Biowyddorau ym Mhrifysgol Caerdydd.

Cyhoeddwyd yr erthygl hon yn wreiddiol ar flog Ysgol Fusnes Caerdydd.