Blog

Adolygiad maniffesto – Beth mae maniffesto Plaid Cymru yn ei gynnig i fentrau cymdeithasol?

Bydd etholiadau Senedd Cymru yn cael eu cynnal ym mis Mai eleni. Mae Grŵp Rhanddeiliaid Mentrau Cymdeithasol yn bwrw golwg ar faniffesto pob plaid wleidyddol ac yn gofyn beth maen nhw’n ei gynnig i’r sector yng Nghymru.

By Ceri-Anne Fidler Jones · 27 Ebrill 2021

Gweler y dudalen hon yn: English

Bydd etholiadau Senedd Cymru  yn cael eu cynnal ym mis Mai eleni. Roedd maniffesto’r Grŵp Rhanddeiliaid Mentrau Cymdeithasol yn amlinellu sut gall Llywodraeth Cymru nesaf helpu’r sector mentrau cymdeithasol i wireddu ei botensial ac ailadeiladu economi decach, mwy cynhwysol a chynaliadwy. Wrth i’r pleidiau gwleidyddol ddechrau cyhoeddi eu maniffestos, byddwn yn edrych ar bob maniffesto yn eu tro gan ystyried beth maen nhw’n ei gynnig i’r sector yng Nghymru.

Mae maniffesto Plaid Cymru 2021 ar gael yma. Dyma rai o’r pwyntiau allweddol ar gyfer mentrau cymdeithasol yng Nghymru.

Un o bwyntiau allweddol maniffesto Plaid yw datblygu Economi Fwy Doeth i Gymru yn seiliedig ar ehangu, cefnogi, a diogelu busnesau domestig.  Mae’r blaid yn addo mabwysiadu strategaeth economaidd amgen yn seiliedig ar egwyddor Lleol yn Gyntaf, a chynyddu cyfran contractau cwmnïau Cymreig o 52 i 75 y cant o’r gyllideb gaffael gyhoeddus. Mae’r strategaeth yn cynnwys model Cymreig o gaffael cyhoeddus lleol wedi’i seilio ar yr economi sylfaenol a defnyddio caffael cymdeithasol i sbarduno amcanion eraill gan gynnwys twf busnesau cydweithredol. Mae’r dull hwn yn ymddangos yn fuddiol i fentrau cymdeithasol Cymru, y mae llawer ohonyn nhw yn gweithredu yn yr economi sylfaenol. Yn ein barn ni, dylai canllawiau i gyrff cyhoeddus ac eraill ar gynyddu gwariant lleol hefyd gynnwys canllawiau a chymorth ar gyfer mentrau cymdeithasol i’w helpu i fanteisio ar y cyfleoedd hyn. Hefyd, mae angen cymorth busnes arbenigol er mwyn cynorthwyo mentrau cymdeithasol i ddatblygu a thyfu er mwyn galluogi’r sector i wireddu ei botensial llawn a chwarae ei ran yn llawn wrth ddatblygu economi sy’n seiliedig ar berchnogaeth leol. Nid yw’n glir o’r maniffesto beth fyddai natur y cymorth busnes y gallai Plaid ei gynnig.

Mae Plaid Cymru hefyd yn addo cyflwyno rhaglen fuddsoddiad £6 biliwn i gefnogi adferiad economaidd parhaus Cymru yn dilyn argyfwng Covid-19. Bydd hyn yn cynnwys gwariant ychwanegol o £2 biliwn ar yr economi sylfaenol yn ystod tymor pum mlynedd nesaf y Llywodraeth.  Fel rydyn ni eisoes wedi nodi mewn blog cynharach, mae mentrau cymdeithasol yn rhan bwysig o’r economi sylfaenol. Mae cynlluniau buddsoddiad Plaid hefyd yn cynnwys ôl-osod miloedd o gartrefi i safonau amgylcheddol uchel ac adeiladu tai cymdeithasol newydd.  Er nad yw’r maniffesto yn cynnwys manylion o ran y dull cyflawni, hoffen ni weld mentrau cymdeithasol yn cael eu cynnwys yn y cadwyni cyflenwi a’r gwaith o gyflenwi prosiectau o’r fath.

Fel rhan o’u cynlluniau i gyflenwi holl ynni Cymru o ynni adnewyddadwy erbyn 2035, mae cynlluniau buddsoddiad Plaid yn cynnwys tyfu perchnogaeth yng Nghymru o’r sector ynni adnewyddadwy. Dylai hyn fod yn gyfle i fentrau cymdeithasol sy’n seiliedig ar y gymuned yn y sector hwnnw.

Mae’r maniffesto yn cynnig sefydlu Cynghorau Cymuned a Thref newydd gyda rôl datblygu economaidd i hyrwyddo busnesau newydd lleol, ac mae’r maniffesto yn cyfeirio’n benodol at fentrau cymdeithasol a chydweithredol. Mae hyn i’w groesawu ond rydyn ni o’r farn bod cyngor busnes arbenigol yn hanfodol ar gyfer y sector mentrau cymdeithasol  a dylai unrhyw gymorth drwy’r Cynghorau Cymuned a Thref adlewyrchu hyn.

Mae’r maniffesto yn addo asiantaeth ddatblygu ar gyfer rhanbarth Arfor, gyda rhai cynigion diddorol ar gyfer mentrau cymdeithasol. Mae’n cynnwys cefnogaeth ar gyfer cynlluniau ynni lleol sydd ym mherchnogaeth y gymuned yn yr ardal hon.  Mae hefyd yn amlinellu cymorth i siaradwyr Cymraeg sefydlu a datblygu mentrau busnes, gan gynnwys mentrau cymdeithasol a chydweithredol, a’u hannog i redeg y busnesau hynny drwy gyfrwng y Gymraeg. Wrth ddatblygu’r cynllun hwn, gallai llywodraeth Plaid Cymru ystyried y gwersi a ddysgwyd o enghraifft fel Cwmni Bro Ffestiniog, lle daeth mentrau cymdeithasol lleol at ei gilydd i ffurfio rhwydwaith o dan faner cwmni cymunedol, gyda’r nod o hyrwyddo datblygiad amgylcheddol, economaidd, cymdeithasol a diwylliannol yr ardal.

Yn olaf, mae maniffesto Plaid yn addo cefnogi pob math o fodelau arloesol ar gyfer datblygu tai fforddiadwy gan gynnwys cydweithfeydd tai bychain. Mae cynigion i gryfhau’r sector hwn o’r economi gydweithredol yng Nghymru i’w croesawu ac, yn ein barn ni, dylid cefnogi’r rhain drwy gynnig cyngor arbenigol a chymorth i dai o dan arweiniad y gymuned a chydweithfeydd.