Adroddiad newydd yn amlygu penderfyniad a chadernid mentrau cymdeithasol yng Nghymru

Mae goroesi, gaeafgysgu, arallgyfeirio, trawsnewid, cydweithio, yn rhai o'r themâu cyffredin a ddaeth i’r amlwg mewn adroddiad newydd a gyhoeddwyd heddiw (dydd Gwener 29 Mai) ar effeithiau pandemig COVID-19 ar y sector mentrau cymdeithasol yng Nghymru.

See this page in: English

Mae goroesi, gaeafgysgu, arallgyfeirio, trawsnewid, cydweithio, yn rhai o’r themâu cyffredin a ddaeth i’r amlwg mewn adroddiad newydd a gyhoeddwyd heddiw (dydd Gwener 29 Mai) ar effeithiau pandemig COVID-19 ar y sector mentrau cymdeithasol yng Nghymru.

Ffrwyth gwaith asiantaethau cefnogi mentrau cymdeithasol Cymru* yw’r adroddiad COVID-19 ac mae’n gwerthuso’r ymateb i’r cyfyngiadau symud, y gefnogaeth y mae’r sector wedi ei derbyn hyd yma, y cymorth y bydd ei angen i ail-adeiladu, ac yn gwneud sylwadau am ragolygon a chyfleoedd yn y dyfodol.

Dywedodd Derek Walker, Prif Weithredwr Canolfan Gydweithredol Cymru a llefarydd Grŵp Rhanddeiliaid Mentrau Cymdeithasol yng Nghymru:

“Does dim dianc rhag y ffaith mai ffocws y rhan fwyaf o fentrau cymdeithasol sefydledig yng Nghymru yn ystod y pandemig hwn, os nad pob un ohonynt, yw goroesi. Nid oes gan nifer fawr ddewis ond mynd i ‘aeafgwsg’. Mae delio â chanlyniadau’r cyfyngiadau symud wedi bod yn gyfnod anodd iawn i fusnesau cymdeithasol ar hyd a lled y wlad, gyda rhai arweinwyr yn ei chael hi’n anodd ymdopi â’r argyfwng, ac mae wedi gwneud niwed i’w llesiant.

“Er bod pob un ohonom wedi gweld cyfnod y cyfyngiadau symud yn anodd dros ben, bu nifer o ganlyniadau cadarnhaol yn gysylltiedig â’r cyfnod hwn. Rydyn ni wedi gweld pobl yn dod i adnabod eu cymunedau lleol o’r newydd ac yn newid eu harferion prynu gyda chynnydd mewn meddylfryd ‘prynu’n lleol a phrynu’n gymdeithasol’. Rydym hefyd wedi gweld mentrau cymdeithasol yn llwyddo i arallgyfeirio’u gwasanaethau’n gyflym a thrawsnewid eu busnesau trwy fynd ar lwyfannau ar-lein, gan ddatblygu systemau gwerthu a thalu ar-lein sy’n dangos i bob un ohonom ba mor ddyfeisgar ac arloesol y gall y sector fod ar adegau o argyfwng.”

Cardiff Salad Garden

Salad leaves being picked

Mae gardd salad Cardiff Salad Garden yng Nghaerdydd yn fenter gymdeithasol sy’n tyfu ac yn gwerthu dail salad ffres o safon uchel gyda chyfranogiad gweithredol grwpiau difreintiedig o fewn ac o amgylch Caerdydd. Caiff y saladau cymysg dail ifanc hyn eu codi â llaw wrth iddynt gael eu harchebu, ac fel arfer cânt eu gwerthu i fwytai yng Nghaerdydd drwy gydol y flwyddyn.

O fewn dyddiau i’r cyfyngiadau symud, roedd Gardd Salad Caerdydd wedi datblygu system archebu newydd i alluogi’r fenter i oroesi a thyfu. Maen nhw wedi gallu trawsnewid eu model busnes yn gyflym ac erbyn hyn mae’r tîm yn cynnig gwasanaeth dosbarthu ar feic yn uniongyrchol i gartrefi pobl. Ar yr un pryd, mae’r fenter gymdeithasol yn cynnal cyswllt hanfodol rhwng y bobl agored i niwed y mae’n eu cefnogi, i ofalu am eu llesiant.

Galeri Caernarfon Cyf

Mae Galeri Caernarfon Cyf, a sefydlwyd yn 1992, yn fenter gymunedol ddielw breifat sy’n gweithredu fel ymddiriedolaeth ddatblygu yn nhref hanesyddol Caernarfon, Gwynedd. Mae’r cwmni’n cyfrannu mwy na £5 miliwn y flwyddyn i’r economi leol. Mae’n cyflogi dros 50 o aelodau o staff amser-llawn, rhan amser a thymhorol ac mae’n cefnogi 50 o swyddi ychwanegol yn yr economi leol.

Mae Galeri, fel llawer o fentrau cymdeithasol eraill yn y diwydiannau diwylliannol, wedi cael ei effeithio’n sylweddol gan argyfwng Covid 19 ac mae wedi gorfod cau ei holl gyfleusterau a’i swyddfeydd. Mae’r rhan fwyaf o staff ar ffyrlo. Mae wedi gwneud cais am ystod o gymorth ariannol ar ffurf grantiau interim a benthyciadau drwy Lywodraeth Cymru a Chyngor Celfyddydau Cymru.

Bydd Grŵp Rhanddeiliaid Mentrau Cymdeithasol yng Nghymru*, sydd wedi dod ynghyd i lunio'r adroddiad hwn, yn parhau i weithio gyda'i gilydd i fynd i'r afael â'r pryderon a godwyd gan ein cleientiaid a'n haelodau am effaith barhaus COVID-19. Bydd y grŵp yn parhau i lobïo a chodi ymwybyddiaeth o ba mor allweddol yw mentrau cymdeithasol yn ystod yr argyfwng COVID-19 a pha mor bwysig fydd y sector i ailadeiladu cymunedau, yn ogystal ag economïau lleol, rhanbarthol a chenedlaethol.

Yr hyn sy'n amlwg yw bod angen i ni sicrhau parhad yn y cyllid ar gyfer cymorth busnes sector-benodol yng Nghymru yn y tymor hir. Dylai'r cymorth a ddarperir fod yn hyblyg ac yn berthnasol i anghenion y sector mentrau cymdeithasol.

Derek Walker, Chief Executive, Wales Co-operative Centre

Derek Walker, Prif Weithredwr, Canolfan Cydweithredol Cymru

COVID-19 a'r effaith ar fentrau cymdeithasol yng Nghymru

Dadlwythwch yr adroddiad llawn (8.1MB pdf)

*Darparwyd mewnbwn i’r adroddiad hwn gan asiantaethau cefnogi mentrau cymdeithasol sy’n gweithredu yng Nghymru; Cymdeithas Ymddiriedolaethau Datblygu Cymru, UnLtd, Cwmnïau Cymdeithasol Cymru, Ymddiriedolaeth Adfywio’r Meysydd Glo, Cyngor Gweithredu Gwirfoddol Cymru (WCVA) a Chanolfan Cydweithredol Cymru. Gyda’i gilydd, mae’r sefydliadau hyn yn darparu amrywiaeth o gymorth busnes cyffredinol ac arbenigol, mentora a chyllid i’r sector mentrau cymdeithasol yng Nghymru ac nid yw’n anarferol i fentrau cymdeithasol gael mynediad at y cymorth a gynigir gan fwy nag un o’r asiantaethau hyn.

Mae’r asiantaethau cymorth yng Nghymru i gyd wedi bod mewn cysylltiad agos â llawer o’u haelodau a’u cleientiaid yn ystod y cyfnod hwn. Cysylltwyd yn uniongyrchol â nifer gyfyngedig o fentrau cymdeithasol i gael eu safbwynt/pryderon am yr hyn sy’n digwydd ar lawr gwlad a’r gwasanaethau cymorth y maent wedi manteisio arnynt.