Blog | Employee ownership | menter gymdeithasol

Ai Perchenogaeth gan Weithwyr yw’r Tocyn Aur?

Mewn wythnos a fyddai wedi dathlu pen-blwydd Roald Dahl yn 101, trafodwn beth ddylai Willy Wonka fod wedi’i wneud â’r Ffatri Siocled.

By Jo Brown · September 13, 2017

See this page in: English

Perchnogaeth Gweithwyr – Cynllunio olyniaeth busnes gyda chwistrelliad

Roald Dahl yw un o fy hoff awduron erioed; rwyf wedi’i garu ers oeddwn yn ferch fach. Mae gen i lawer o atgofion cariadus o’m brawd a minnau’n eistedd ar wely ein rhieni yn ein pyjamas, wedi’n swyno, wrth i Dad ddarllen ein stori amser gwely feunosol. Roedd fy Nhad yn un gwych am adrodd stori; byddai’n rhoi lleisiau gwahanol i’r holl gymeriadau amrywiol. Byddai’n swnian mewn traw uchel ar gyfer y fam-gu yn George’s Marvellous Medicine, â llais dwfn a blin ar gyfer Mr Twit, ac yn bêr a charedig ar gyfer Miss Honey yn Matilda. Roedd yn ardderchog.

Rwy’n cofio’n glir yr hen gopi o Charlie and the Chocolate Factory a ddarllenwn. Rwy’n meddwl mai llyfr fy Nhad oedd pan oedd ef yn fachgen, ac roedd yn amlwg ei fod wedi’i garu’n fawr. Roedd ganddo glawr glas carpiog, tudalennau’n melynu, a’r arogl hen lyfrau hwnnw sydd mor hyfryd o gysurlon.

Mae ailddarllen y stori fel oedolyn yn parhau i fod yn bleser. Mae arddull nodedig Dahl yn disgleirio wrth i ni ddilyn taith Charlie, o ennill ei Docyn Aur i etifeddu’r Ffatri Siocled. Ond mae darllen y stori o safbwynt oedolyn â dealltwriaeth o strategaeth fusnes yn gwneud i mi edrych ar yr ecsentrig Mr Wonka mewn goleuni gwahanol. Er bod ganddo weledigaeth a’i fod yn feistr ar gynhyrchu siocled, mae’n amlwg nad oedd rheolaeth fusnes (na gweithdrefnau iechyd a diogelwch o ran hynny) yn un o’i gryfderau.

Nid wyf yn poeni pa mor neis yw Charlie; ni allwch fynd â rhoi eich Ffatri Siocled i ffwrdd i ryw berson a hap rydych newydd gwrdd â nhw, yn enwedig os yw’r person ar hap hwnnw’n fachgen ifanc heb fawr o brofiad o fywyd, heb sôn am fusnes. Pe cawsom gyfle i eistedd i lawr gyda Mr Wonka, byddem ni yng Nghanolfan Cydweithredol Cymru wedi cynnig rhywfaint o gyngor busnes tra gwahanol.

‘Mr Wonka,’ dywedwn, ‘deallwn eich bod yn bwriadu ymddeol a theithio’r byd yn eich esgynnydd gwydr enfawr. Mae hynny’n golygu ei fod yn bryd i chi feddwl am olyniaeth busnes.’

‘Nid wyf eisiau i’r Ffatri Siocled gau,’ dyweda wrthym, ‘na syrthio i ddwylo’r bwbach hwnnw, Arthur Slugworth!’ ychwanega’n ddi-droi.

‘Peidiwch â phoeni, Mr Wonka, mae gennym gynllun a fydd yn achub y Ffatri Siocled, ei chadw rhag y corfforaethau didostur, a’i galluogi i barhau i ddod â llawenydd i’r gymuned. Mae gennych eisoes dîm o arbenigwyr sy’n gwybod eich holl ryseitiau cyfrinachol ac sy’n deall sut mae rhedeg y ffatri o ddydd i ddydd; y nhw fydd y bobl berffaith i gymryd drosodd pan fyddwch wedi mynd.’

Byddai Mr Wonka’n syllu arnom â’i lygaid yn llawn cyffro wrth i ni ddweud, ‘Perchenogaeth gan weithwyr, Mr Wonka. Dylech werthu’r Ffatri Siocled i’r Oompa Loompas!’

‘Welwch chi, Mr Wonka, os yw dyfeisio’n 93% o chwys, 6% o drydan, 4% o anweddiad, a 2% o hufen iâ cyflaith, mae hynny’n golygu bod perchenogaeth gan weithwyr yn rysáit llawer haws. Mae’n syml iawn dros ben: byddwch yn sefydlu Ymddiriedolaeth a fydd yn cael ei rhedeg er lles, a gan, yr Oompa Loompas. Bydd y Ffatri Siocled yn rhoi’r elw y bydd yn ei wneud ar werthu Bariau Scrumpdiddlyumptious a Losin Rhesog Tragwyddol i’r Ymddiriedolaeth, ac wedyn bydd yr Ymddiriedolaeth yn gallu yn gallu prynu’r ffatri oddi wrthych gan ddefnyddio’r elw hwnnw. Dyna ni. Mae’n syml. Gwerthwch eich busnes i’r Oompa Loompas a Ding, i ffwrdd â chi!’

Rydym yn siŵr y byddai Mr Wonka’n llwyr o blaid y syniad hwn, o ystyried manteision perchenogaeth gan weithwyr iddo ef ac i’r Oompa Loompas.

Caiff cwmnïau sy’n eiddo i weithwyr eu rheoli’n arloesol, gan ymgynghori â staff a’u cynnwys i raddau mwy helaeth yn y ffordd y mae eu busnes yn cael ei redeg. Mae’r ymdeimlad cryfach hwn o gyfrifoldeb yn tueddu i arwain at lefel uwch o foddhad gwaith, gyda staff yn dod yn fwy ymrwymedig i’r cwmni a’i lwyddiant. Oherwydd y lefel uchel o foddhad swydd, mae busnesau sy’n eiddo i’r gweithwyr yn fwy llwyddiannus o ran recriwtio a chadw aelodau staff dawnus, sy’n golygu y bydd tîm arbenigol Mr Wonka o Oompa Loompas yn llai tebygol o ddychwelyd i Wlad Loompa ac yn fwy tebygol o aros a chyfrannu i lwyddiant y Ffatri Siocled.

Ac yn ôl ymchwil diweddar a wnaed gan Busnes Cymdeithasol Cymru sy’n awgrymu bod busnesau sy’n eiddo i’r gweithwyr yn perfformio’n well na busnesau sydd â’i strwythurau corfforaethol eu hunain, byddai gan y Ffatri Siocled obaith gwell na’r cyfartaledd o lwyddo.

Mae’r ymchwil hwn, ynghyd ag arolwg diweddar gan YouGov sy’n datgan bod y cyhoedd yn fwy tebygol o ymddiried mewn busnes sy’n eiddo i’r gweithwyr, yn golygu, ar yr adeg hon o ansicrwydd economaidd, y bydd gwerthiant Siocled Wonka’n parhau i wneud elw iach.

(Elw efallai y gallai’r Oompa Loompas ei ddefnyddio er lles eu cymuned leol, drwy addysgu gwersi moesoldeb i bobl ifanc leol drwy gyfrwng dawns a chwpledau sy’n odli.)

Ysgrifennodd Roald Dahl un tro, ‘caiff ychydig bach o nonsens o bryd i’w gilydd ei drysori gan y dynion doethaf’. Felly, er efallai bod trafod cynlluniau busnes Willy Wonka yn ymddangos braidd yn wirion, mae manteision perchenogaeth gan weithwyr ymhell o fod yn ffuglennol, a gall hyn, yn y pen draw, fod y peth doethaf i chi ei wneud erioed ar gyfer eich busnes.

Os hoffech ddysgu rhagor neu drafod eich cynlluniau eich hun ar gyfer olyniaeth busnes, cysylltwch â Chynghorwyr Busnes Busnes Cymdeithasol Cymru, neu lawrlwythwch ein hadroddiad ar berchenogaeth gan weithwyr yng Nghymru.

Ysgrifennodd Roald Dahl un tro, ‘caiff ychydig bach o nonsens o bryd i’w gilydd ei drysori gan y dynion doethaf’. Felly, er efallai bod trafod cynlluniau busnes Willy Wonka yn ymddangos braidd yn wirion, mae manteision perchenogaeth gan weithwyr ymhell o fod yn ffuglennol, a gall hyn, yn y pen draw, fod y peth doethaf i chi ei wneud erioed ar gyfer eich busnes.