Amser i gymryd camau radical i ail-bwyso’r modelau perchenogaeth

Nisreen Mansour, Swyddog Polisi Cyngres yr Undebau Llafur i Gymru, yn edrych ar y rôl y gallai mentrau cymdeithasol ei chwarae er mwyn creu amodau cyflogaeth da a theg.

See this page in: English

Roeddwn yn rhan o drafodaeth am ‘waith teg’ y llynedd yn y sectorau lletygarwch a thwristiaeth. Roedd cynrychiolwyr o’r diwydiant yn awyddus i bwysleisio nad oedd llawer y gellir ei wneud – nid oedd cyfle, i bob pwrpas, i wneud i waith fod yn decach yn eu sectorau. Doedd dim lle i newid, gan nad oedd y modelau busnes yn caniatáu hynny.

Daeth y drafodaeth hon i ben yn gymharol gyflym ar y diwrnod, ond mae wedi cael dylanwad cryf ar y ffordd rydym yn ystyried sut y gallwn ddychwelyd ar ôl effaith ddinistriol COVID-19 ar yr economi.  Mae sawl gwleidydd yn sôn am yr angen i ‘Adeiladu’n Gryfach nag Erioed’.  Byddai’n werth dechrau drwy gytuno na ddylid gwario arian cyhoeddus ar geisio cynnal modelau busnes sydd ag arferion cyflogaeth annheg a chamfanteisiol yn sail iddynt, a chanolbwyntio ar sut y gellir goresgyn yr heriau a osodwyd gan y Comisiwn Gwaith Teg.

Rydym hefyd yn ymwybodol bod rhai gweithwyr – gan gynnwys nifer o bobl hunangyflogedig – mewn sefyllfa ansicr iawn cyn yr argyfwng hwn.  Mae angen i’r ymyriadau wrth adfer ystyried sut y gellir sicrhau bod eu swyddi’n fwy diogel, gan ddefnyddio’r dulliau cymorth cyfyngedig sydd gennym yng Nghymru.

Ac mae hyn yn golygu nad cyfrifoldeb y wladwriaeth yw hyn yn unig. Fel undebau, mae un agwedd ar waith teg yn arbennig o bwysig i ni – sef llais cyfunol. Er bod rhoi llais cyfunol yn agwedd ar waith teg ynddo’i hun, mae’n rhan hollbwysig ohono. Dim ond drwy wrando ar lais cyfunol gweithwyr y gellir penderfynu ar amodau cyflogaeth da a theg – p’un a ydynt yn ymwneud â thâl, diogelwch swyddi neu bolisïau’r gweithle. Fel arfer, y gweithwyr hynny sydd yn y sectorau cyflogaeth â’r ansawdd gwaethaf sydd â’r cyfleoedd gwaethaf i fynegi eu lleisiau hefyd.

Mae Cronfa Cadernid Economaidd Llywodraeth Cymru wedi sicrhau bod miloedd o gyflogwyr bellach yn rhoi egwyddorion gwaith teg ar waith. Mae angen i’r cam nesaf o’r broses adfer fynd y tu hwnt i hyn er mwyn sicrhau bod amodau gwaith teg yn rhan o’r broses o greu busnes a dosbarthu cyfoeth a pherchenogaeth yn decach.

Yn y sectorau y gallai fod angen eu hailadeiladu’n llwyr, sy’n debygol o gynnwys  twristiaeth a lletygarwch ar frig y rhestr, credwn mai addasu modelau perchenogaeth yn radical fydd y ffordd orau ymlaen. Mae un model amlwg ar gyfer mynd i’r afael â gwaith teg hefyd. Mae undebau cydweithredol yn sefydliadau cydweithredol sy’n efelychu undebau o’r cychwyn cyntaf, gan olygu bod llais cyfunol y gweithwyr yn hollbwysig i’r sefydliad. Mae gwaith teg, i bob pwrpas, yn greiddiol i’r model busnes. Caiff cyd-fargeinio ei gyflwyno o’r dechrau, gan olygu y gellir penderfynu ar amodau cyflogaeth mewn ffordd deg, ac y gellir mynd i’r afael â heriau cyffredin – megis effaith amgylcheddol – yn unol â gwerthoedd dull pontio teg.  

Gwyddom fod llawer o waith eisoes wedi cael ei wneud yn y maes hwn, a byddwn yn edrych ar sut a ble y gallai’r model hwn weithio orau yng Nghymru dros yr wythnosau nesaf. Mae croeso i chi gysylltu â ni os oes gennych unrhyw enghreifftiau neu syniadau yr hoffech eu rhannu am y ffordd y gellir cyflawni hyn.

Cyhoeddir y blog hwn fel rhan o gyfres ar gyfer Pythefnos Cwmnïau Cydweithredol 2020. Gadewch i ni ailadeiladu’n well gyda’n gilydd. #KeepCooperating

“Mae undebau cydweithredol yn sefydliadau cydweithredol sy’n efelychu undebau o’r cychwyn cyntaf, gan olygu bod llais cyfunol y gweithwyr yn hollbwysig i’r sefydliad.”

Rhag ofn i chi eu methu..

Darllenwch fwy o'n blogiau #KeepCooperating ar gyfer Pythefnos Cwmnïau Cydweithredol 2020