1. Dechrau arni

Sut i ddechrau eich taith tai cydweithredol a chymunedol

See this page in: English

Dechrau eich taith tai cydweithredol a dan arweiniad y gymuned (TCAG) – darparu trosolwg o’r manylion syml a’r gwahanol ffyrdd o’i sefydlu.

Mae pobl o bob cwr o’r DU yn siarad am dai cydweithredol a dan arweiniad y gymuned (TCAG). Pobl mewn cymunedau, pobl mewn grwpiau cymunedol sy’n bodoli eisoes, pobl mewn awdurdodau lleol, pobl mewn cymdeithasau tai, pobl yn Llywodraethau Cymru a Lloegr.

Mae sawl ffordd wahanol o ddatblygu TCAG. Dyna sy’n ei wneud yn llwyddiannus. Y bwriad yw pobl yn bodloni anghenion tai yn y ffordd orau bosibl, ystyried materion lleol a’r adnoddau sydd ar gael, a defnyddio dulliau wedi’u teilwra er mwyn datblygu’r cynllun mwyaf addas ar eu cyfer. Mae pob cynllun TCAG yn wahanol.

Mae tai cydweithredol a dan arweiniad y gymuned yn golygu:

  1. wedi’i ddatblygu gan sefydliad cymunedol democrataidd, ac ar eu cyfer nhw fel arfer
  2. wedi’i reoli (ac wedi’i berchnogi, mewn rhai achosion) gan sefydliad aelodaeth cymunedol democrataidd lleol.

I bwy?

Gall tai cydweithredol a dan arweiniad y gymuned fod ar gyfer pawb:

  • pobl ar lefelau incwm gwahanol
  • grwpiau penodol o bobl
  • ar gyfer cyfnodau gwahanol (hynny yw, rhentu, perchnogi neu rannu asedau)
  • adeiladu cartrefi newydd neu brynu ac addasu adeiladau preswyl neu adeiladau eraill
  • rheoli cartrefi sy’n bodoli eisoes, gyda’r posibilrwydd o brynu.

Mae datblygu cynlluniau tai yn cymryd amser. Mae’n bosibl y bydd angen i’r bobl sydd ynghlwm roi sawl blwyddyn o’u hamser o pan gafwyd y syniad dechreuol am gynllun hyd at symud pobl i’w cartrefi newydd.

Ond ceir gwobrau gwych. Anaml iawn y mae’r bobl sydd ynghlwm â datblygu tai cydweithredol a dan arweiniad y gymuned newydd yn difaru gwneud hynny. Mae cynlluniau TCAG newydd rhagorol yn cael eu datblygu ledled y wlad.

Ffyrdd a dulliau

Mae tair ffordd gyffredinol y gellir datblygu cynlluniau TCAG, a gall y tair greu cynlluniau TCAG cryf:

Grŵp o bobl yn dod at ei gilydd i wneud i bethau ddigwydd:

  • Mae rhai o’r sefydliadau tai cydweithredol a dan arweiniad y gymuned cryfaf wedi cael eu datblygu gan gymunedau cyffredin yn dod at ei gilydd i wneud i bethau ddigwydd.
  • Grŵp cymunedol yn cymryd cyfrifoldeb dros fynd i’r afael â heriau, sy’n arwain at greu cysylltiadau yn y grŵp, sy’n gallu arwain at gymuned gref.
  • Os bydd grŵp cymunedol yn arwain pethau, bydd ganddo fwy o reolaeth dros y penderfyniadau ynghylch pa gartrefi bydd yn cael eu datblygu.
  • Ond gall y ffordd hon fod yn heriol, ac mae’n dibynnu os oes gennych unigolion penderfynol dros ben ynghlwm â’r cynllun. Gall gymryd amser hir cyn i rywbeth ddigwydd, a bydd angen goresgyn nifer o heriau. Fodd bynnag, mae mathau amrywiol o gymorth ar gael.
  • Fel arfer, bydd angen cefnogaeth yr awdurdod lleol ar grŵp cymunedol sy’n datblygu cynllun tai cydweithredol a dan arweiniad y gymuned.
  • Gall grŵp cymunedol sy’n datblygu cynllun TCAG wneud pethau’n haws trwy weithio â chymdeithas dai neu ddatblygwr o fath arall. Fodd bynnag, gall hyn achosi heriau ynghylch pwy sy’n rheoli’r cartrefi a ddatblygir ar y cyfan.
  1. Gall canllawiau Locality fod o fudd i grŵp cymunedol sydd eisiau cymryd cyfrifoldeb dros ddatblygu cynllun tai cydweithredol a dan arweiniad y gymuned. Mae’n bosibl y gallant gael cyngor gan sefydliadau cymorth cenedlaethol eraill, a gan sefydliadau TCAG sy’n bodoli eisoes.

Enghreifftiau o brosiectau cymunedau pobl gyffredin

  1. Lilac, Leads
  2. Ashley Vale, Bryste
  3. Cohousing, Lancaster

Cwmni tai cydweithredol, ymddiriedolaeth ddatblygu neu sefydliad cymunedol arall sy’n bodoli eisoes yn datblygu cynllun TCAG:

  • Gall sefydliad cymunedol sy’n bodoli eisoes benderfynu ei fod eisiau datblygu TCAG. Efallai bydd cwmni tai cydweithredol neu sefydliad rheolaeth tenantiaid eisiau cynyddu nifer y cartrefi sydd ar gael. Efallai y bydd ymddiriedolaeth ddatblygu neu sefydliad cymunedol arall eisiau ehangu’r hyn mae’n ei wneud i’r gymuned leol a chreu incwm rhentu sefydlog.
  • Efallai y bydd sefydliadau cymunedol presennol yn cyflogi staff a fydd yn gallu cynorthwyo wrth symud cynllun TCAG yn ei flaen. Mae’n bosibl y bydd cwmnïau cydweithredol tai neu sefydliadau rheolaeth tenantiaid sy’n prynu gwasanaethau gan ddarparwyr gwasanaethau yn gallu cael cymorth ganddynt.
  • Gall sefydliad cymunedol sy’n bodoli eisoes sy’n datblygu cynllun TCAG ehangu ei ethos cymunedol i’r cartrefi newydd. Hefyd, bydd ganddynt brofiad o lywodraethiant cymunedol ac asedau posibl y gellir eu defnyddio.
  • Fel arfer, bydd sefydliad cymunedol presennol sy’n datblygu cynllun TCAG eisiau cymorth gan yr awdurdod lleol.
  • Gall sefydliad cymunedol sy’n datblygu cynllun TCAG weithio gyda chymdeithas dai neu ddatblygwr o fath arall, ond gall hyn achosi heriau gwahanol.
  1. Bydd sefydliadau cymunedol sy’n bodoli eisoes sydd am gymryd cyfrifoldeb dros ddatblygu cynllun TCAG yn gweld yr arweiniad hwn yn ddefnyddiol, yn ogystal â’r arweiniad a grëwyd gan Locality.

Enghreifftiau o sefydliadau cymunedol sy’n bodoli eisoes:

  1. Bushbury Arms, Wolverhampton
  2. Marlfield, Redditch
  3. Langrove Co-op, Merseyside

Awdurdod lleol, cymdeithas dai neu sefydliad arall yn penderfynu sefydlu cynllun TCAG ac yn recriwtio’r aelodau sefydlu wrth i dai newydd gael eu datblygu:

  1. Efallai y bydd awdurdod lleol, sefydliad arall, a/neu gyfuniad o’r sefydliadau hyn yn penderfynu ei fod eisiau sefydlu cynllun TCAG.
  2. Gall y partneriaid sydd ynghlwm benderfynu a fydd y cynllun tai a ddatblygir yn gynllun TCAG. Dyma sut cafwyd y rhan fwyaf o gynlluniau TCAG y DU eu datblygu.
  3. Mae’r dull hwn yn golygu bod angen i’r sefydliad dechreuol recriwtio a datblygu aelodau sefydlu er mwyn creu grŵp TCAG yn ystod y cyfnod datblygu.
  4. Hefyd, mae’n golygu bod angen i’r sefydliad fod yn barod i alluogi’r grŵp TCAG i ennill pŵer dros wneud penderfyniadau ynghylch sut i reoli’r tai.
  5. Os gwneir hyn yn iawn, gall y dull hwn o ddatblygu TCAG arwain at reoli gwerth arian yn ogystal â darparu buddion sylweddol i’r gymuned dan sylw.
  6. Mae’r dull hwn yn peri i unigolion, nad ydynt yn clywed am yr opsiynau TCAG fel arall, neu na fyddant yn cymryd diddordeb fel arfer, gymryd rhan.
  7. Nod yr arweiniad hwn, yn rhannol, yw darparu gwybodaeth am y math hwn o ddull. Bydd awdurdod lleol, cymdeithas dai neu sefydliad arall sydd â diddordeb mewn dull ‘o’r brig i lawr yn cwrdd ag o’r gwaelod i fyny’ yn gweld yr arweiniad hwn yn arbennig o ddefnyddiol.

Enghreifftiau o brosiectau ‘o’r brig i lawr yn cwrdd ag o’r gwaelod i fyny’:

  1. Old Oak Housing Co-op, Caerfyrddin
  2. Overton Road Group, Preston