Yr Hedgehog Housing Co-op ar y brig!

Mae Jocelle Lovelle, sy’n rheoli’r prosiect Cymunedau’n Creu Cartrefi, wedi cael ei hysbrydoli pan ddaeth The Hedgehog Housing Co-op i’r brig ar Grand Designs, Channel 4.

See this page in: English

Fel llawer o bobl yn ystod y clo mawr, rydw i wedi bod yn gwylio ailddarllediadau ar y teledu. Yr wythnos diwethaf, yn Kevin’s Grandest Designs ar Channel 4, roedd y cyflwynydd Kevin McCloud yn bwrw golwg ar raglenni’r 20 mlynedd diwethaf gan ddatgelu ei 5 hoff adeilad. Pam ydw i’n sôn am hyn? Wel, er mawr syndod i mi, roedd prosiect tai cymdeithasol yn un o’r 5 uchaf. Ac roedd hon yn fenter go arbennig gan fod y gymuned ei hun yn gyfrifol am godi’r tai. Ar ôl dechrau gwylio, roeddwn i’n cofio ei gweld y tro cyntaf ym 1998, ymhell cyn i mi ddechrau gweithio ym maes tai. Hyd yn oed bryd hynny rwy’n cofio teimlo bod y syniad yn reit gyffrous. Efallai mai’r syniad o rymuso cymdeithas a phawb yn cydweithio a neb yn cael eu gadael ar ôl oedd yr apêl.

Torchi llewys eu hunain

Ar ôl cael eu hysbrydoli gan brosiect hunanadeiladu yn Brighton o’r enw ‘Diggers’, daeth criw bychan o bobl at ei gilydd (pedair aelwyd) a oedd angen tai, ond yn annhebygol o gael cartref gan yr awdurdod lleol, a phenderfynu torchi llewys a defnyddio eu dwylo. Treuliodd y grŵp y ddwy flynedd nesaf yn denu mwy o gefnogaeth i’r syniad, gan ddatblygu partneriaeth gyda chymdeithas dai leol, lobio cynghorwyr a dod o hyd i ragor o bobl a oedd am wneud yr un peth. Talodd penderfyniad y grŵp ar ei ganfed a chawsant gynnig darn o dir. Doedd y safle ddim yn hawdd i’w ddatblygu ac roedd eisoes wedi’i wrthod gan ddatblygwyr preifat. Ond doedd dim yn mynd i’w rhwystro nhw rhag gwireddu eu breuddwyd o ddatblygu cartrefi parhaol iddyn nhw a’u teuluoedd, gyda sicrwydd tenantiaeth, rhent isel a biliau ynni isel.

Gyda deg aelwyd bellach yn aelodau o’r grŵp, rhoddwyd iddo’r enw The Hedgehog Housing Co-op. Doedd gan yr un aelod unrhyw brofiad o adeiladu tai. Roedd gan rai swyddi rhan-amser, tra bod eraill yn rhieni sengl. Beth bynnag eu hamgylchiadau, ymrwymodd pob aelwyd i 30 awr o waith di-dâl yr wythnos ar y safle. Cyfeirir at hyn yn aml fel ecwiti chwys, er braidd yn annymunol efallai, eto mae’n ddisgrifiad cywir. Roedd pawb yn helpu ei gilydd, gan sefydlu cyfleuster rhannu gofal plant wedi ei gymeradwyo gan y Cyngor a defnyddiwyd cloc i gofnodi eu horiau. Dechreuodd eu taith ym 1996 ac ar ôl misoedd o ymroddiad, gwaith caled ac aberth personol, adeiladwyd y deg cartref a symudodd y teuluoedd i mewn.

Ugain mlynedd yn ddiweddarach…

Yn 2019 pan oedd pennod Kevin’s Grandest Designs yn cael ei ffilmio, doedd yr un teulu wedi symud allan, roedd eu plant wedi tyfu i fyny ac yn ffynnu o’r profiad. Nid yn unig eu bod wedi adeiladu cartrefi fforddiadwy, cynaliadwy, ecolegol gyda’u dwylo eu hunain, ond roedd llawer o’r oedolion wedi llwyddo i gael gyrfaoedd fel seiri, gofalwyr, gweithwyr iechyd meddwl, athrawon a darlithwyr. Roedd yr hyn a ddechreuodd fel grŵp o bobl oedd yn wir angen cartref bellach wedi troi yn daith o ddarganfod a chyfeillgarwch oes a’r cyfan wedi’i seilio ar rannu gwerthoedd ac ymroddiad.

I mi, mae’r stori hon – yr adeiladu a’r fenter codi tai cymdeithasol – yn cwmpasu popeth y mae tai cymunedol yn ei gynrychioli sef cymuned o bobl yn dod at ei gilydd i reoli eu sefyllfaoedd bregus eu hunain a dod o hyd i atebion fforddiadwy hirdymor ar eu cyfer eu hunain a chenedlaethau’r dyfodol.

Pa wersi allwn ni eu dysgu gan Hedgehog Housing Co-op? I mi, dyma rai ohonyn nhw:

  • Nid yw hunanadeiladu cymunedol yn hawdd. Mae’n bwysig deall faint o amser, ymrwymiad, egni a phenderfyniad sydd ei angen i wneud iddo ddigwydd. Ond mae’r chwys, y dagrau a’r heriau corfforol ac emosiynol yn talu ar eu canfed. Efallai y byddai defnyddio unedau adeiladu modiwlaidd gyda chyffyrddiadau personol yn gyfaddawd posibl, gan barhau i greu’r un ymdeimlad o rymuso’r gymuned?
  • Yr egwyddorion a’r gwerthoedd a oedd wrth wraidd y fenter gymdeithasol tai. Ni fyddai neb yn symud i mewn tan i’r tŷ olaf gael ei gwblhau. Cefnogi ei gilydd, rhannu, dysgu a thyfu gyda’i gilydd fel cymuned.
  • Y bartneriaeth gadarnhaol gyda chymdeithas dai a lwyddodd i gael gafael ar y cyllid (trwy’r Gorfforaeth Dai) ar gyfer yr adeiladu, a darparu’r profiad/adnodd technegol i gefnogi’r grŵp drwy’r adeiladu.
  • Cafodd ei arwain gan gymuned o bobl a ddaeth at ei gilydd i ddiwallu eu hanghenion tai eu hunain.

Fel Kevin, rwy’n gofyn i mi fy hun pam nad oes mwy o brosiectau fel hyn wedi digwydd, a sut gallwn ni newid hynny? Yng Nghymru mae gennym lywodraeth sy’n cytuno bod tai dan arweiniad y gymuned yn rhan o’r ateb ar gyfer darparu cartrefi fforddiadwy, sef y Cynllun Hunanadeiladu Cymru y gall awdurdodau lleol, landlordiaid cymdeithasol cofrestredig, unigolion a mentrau cydweithredol ei ddefnyddio. Mae grant tai cymdeithasol yn bodoli, ac mae landlordiaid cymdeithasol cofrestredig ar gael sydd â phrofiad o ddatblygu, hefyd mae yna sefydliadau sy’n datblygu unedau adeiladu modiwlaidd a fframiau pren, ac mae gennym ni ddigonedd o dir!

Hefyd, mae gennym raglen ‘Cymunedau’n Creu Cartrefi’ Canolfan Cydweithredol Cymru gyda thîm o gynghorwyr Tai dan Arweiniad y Gymuned penodedig ac achrededig sy’n cefnogi grwpiau a sefydliadau ledled Cymru i greu prosiectau tai llewyrchus dan arweiniad y gymuned (gan gynnwys, ond heb fod yn gyfyngedig i, fentrau cydweithredol tai, ymddiriedolaethau dan arweiniad y gymuned, sefydliadau rheoli tenantiaid, tai ar y cyd a chydgynlluniau hunanadeiladu).

Mae’r deunydd crai i greu rhywbeth cwbl anhygoel yn ein dwylo. Y cyfan sydd ei angen nawr yw eich help chi!

Rydym ni’n awyddus i chi gysylltu â ni os ydych chi:

- Yn landlord cymdeithasol cofrestredig neu’n awdurdod lleol sy’n cadw stoc yng Nghymru sy’n awyddus i ymchwilio i’r dull hwn o ddarparu tai.
- Yn grŵp cymunedol neu unigolion sydd â diddordeb mewn hunanadeiladu (i rentu)
-Yn elusen, yn awdurdod lleol neu yn sefydliad sy’n cefnogi pobl sydd angen cartref ac a fyddai â diddordeb mewn datblygu eu datrysiad tai eu hunain.
- Yn dirfeddiannwr sector cyhoeddus neu breifat gyda darnau tir posibl ar gyfer tai fforddiadwy sy’n para am byth.

Cysylltwch â ni

 

Mae Jocelle Lovell yn Rheolwr Prosiect ar gyfer Cymunedau sy’n Creu Cartrefi yng Nghanolfan Cydweithredol Cymru