Blog | Cydweithredol

Mynediad at fancio: Pam mae angen banc cymunedol arnom?

Yn wyneb cau canghennau banc ledled Cymru, sut gallai banc cymunedol helpu sicrhau bod gan gymunedau a busnesau bach fynediad at wasanaethau bancio?

By Ceri-Anne Fidler Jones · May 30, 2019

See this page in: English

Gyda mwy a mwy o ganghennau banciau yn cau ledled Cymru, mae Pwyllgor yr Economi, Seilwaith a Sgiliau Cynulliad Cenedlaethol Cymru’n cynnal ymchwiliad i fynediad at fancio yng Nghymru. Mae ffigyrau’r Swyddfa Ystadegau Gwladol yn dangos bod bron i 6000 o ganghennau lleol ar draws y DU wedi cau ers 2010, gyda thua 13 miliwn o oedolion yn y DU bellach yn byw mewn ardaloedd lle mae o leiaf hanner y banciau a’r cymdeithasau adeiladu lleol wedi cau. Yn dilyn cau canghennau banc, mae peiriannau arian parod yn ffynhonnell hanfodol i lawer o gymunedau. Ond, gwelodd y grŵp defnyddwyr Which? bod bron i 1700 o beiriannau yn y DU wedi dechrau codi ffioedd i dynnu arian rhwng mis Ionawr a mis Mawrth 2019. Mae’r effaith ar gymunedau a busnesau bach yn sylweddol.

Gall cau banciau niweidio rhai grwpiau o ddefnyddwyr yn anghymesur, fel pobl hŷn neu bobl mewn cymunedau incwm isel, sy’n grwpiau sydd hefyd mewn perygl uwch o allgáu ariannol. Mae astudiaethau hefyd wedi dangos bod y rhai llai cyfoethog, y rhai sydd â chymwysterau sylfaenol a rhai di-waith, yn enwedig o debygol o ddibynnu ar ganghennau i reoli eu harian. Wrth i sefydliadau ariannol y brif ffrwd gilio o ardaloedd sydd mewn gofid ariannol, maent mewn perygl o gael eu disodli gan ffurfiau mwy rheibus o sefydliadau ariannol.

Mae cau canghennau hefyd yn cael effaith negyddol ar fynediad busnesau bach at wasanaethau bancio. Yn ôl y Ffederasiwn Busnesau Bach, mae busnesau bach yn parhau i ddibynnu ar ganghennau ar gyfer gwasanaethau gyda rhyngweithio wyneb yn wyneb. Er enghraifft, mae llawer o fusnesau bach yn gwerthfawrogi gwasanaethau wyneb yn wyneb er mwyn cael cyngor cyn gwneud penderfyniadau bancio mawr. Hefyd, mae yna ddibyniaeth o hyd ar arian parod a sieciau sy’n parhau i fod wedi’u gwreiddio yng ngweithrediadau llawer o fusnesau bach ac economïau lleol ledled y DU. Mae effaith cau canghennau yn aml yn cael ei gwaethygu pan fydd peiriannau arian parod yn cau. Mae’r grŵp defnyddwyr Which? yn awgrymu y byddai un defnyddiwr ym mhob pump yn llai tebygol o ddefnyddio busnesau lleol ar ôl i beiriant arian lleol gau.

Ar y llaw arall, byddai banc cymunedol yn unioni anghydraddoldebau rhanbarthol ac yn achosi cynnydd sylweddol yng nghyfran y benthyciadau banc sy’n mynd tuag at yr economi ‘go iawn’ a busnesau bach a chanolig. Ar hyn o bryd yng Nghymru, mae diffyg seilwaith cyflenwi arian a berchnogir ac a reolir o fewn ei ffiniau. Trwy gynhyrchu arian ac ailddosbarthu cyfoeth o fewn economi Cymru, mae gan Fanc Cymunedol y potensial i fod yn asiant allweddol wrth ddatblygu economïau a chymunedau gwydn a chynaliadwy.

Mae grŵp o sefydliadau ac ymgyrchwyr, gan gynnwys Cydweithfa Cartrefi Cymru a Banc Cymunedol Robert Owen, wedi bod yn ymgyrchu dros yr ychydig flynyddoedd diwethaf i gael banc cyhoeddus yng Nghymru. Ffurfiodd y grŵp Cambria Cydfuddiannol Cyfyngedig (Cymdeithas Gydweithredol), sef yr endid cyflenwi prosiect (Cymdeithas Gydweithredol) ar gyfer Banc Cambria, y Banc Cymunedol dros Gymru. Gellir priodoli cynnydd parhaus y banc newydd i’r grŵp hwnnw i raddau helaeth, gan fod llawer o’u syniadau bellach yn bolisïau Llywodraeth Cymru. Yn wir, gwnaeth y Prif Weinidog, Mark Drakeford, ymrwymiad i sefydlu Banc Cymunedol Cymru yn ei faniffesto yn y ras arweinyddiaeth.

Bydd Banc Cambria yn canolbwyntio ar ddarparu gwasanaethau bancio syml i unigolion a busnesau bach a chanolig ledled Cymru. Mae’n debygol y bydd y gwasanaethau, sy’n seiliedig ar gyfrif cyfredol â thaliadau isel, yn cynnwys micro-fenthyciadau a morgeisi perchnogion cartrefi. Nid yw Banc Cambria eisiau darparu cynhyrchion sy’n gwaethygu’r anghydraddoldebau economaidd sydd i’w gweld ledled Cymru. Nod Banc Cambria yw meithrin cydnerthedd economaidd a chynhwysiant ariannol, gan annog dychwelyd at wasanaeth cwsmeriaid, a bancio ar sail perthynas ac ymddiriedaeth. Bydd yn ceisio sicrhau nad yw’r rhai sydd bellaf oddi wrth fynediad at wasanaethau ariannol yn cael eu gadael ar ôl. Rydym yn gwybod bod y rheiny sydd ar ymylon ein system ariannol yn aml yn talu mwy am wasanaethau y mae’r gweddill ohonom yn eu cael yn rhad ac am ddim.

Mae Canolfan Cydweithredol Cymru wedi bod yn cefnogi datblygiad Banc Cambria.  Gallwch ddarllen ein hymateb ar y cyd i ymchwiliad y Pwyllgor yma. Bydd y Grŵp Trawsbleidiol ar Gwmnïau Cydweithredol a Chydfuddiannol hefyd yn archwilio’r mater yn fwy manwl mewn cyfarfod ar 2 Gorffennaf.  Os gwelwch yn dda, anfonwch ateb at Ceri-Anne.Fidler@wales.coop