Gwreiddiau a Gwydn

Yr achos dros berchenogaeth gan y gweithwyr yn y sector preifat yng Nghymru

See this page in: English

Gwreiddiau a Gwydn

Mae'r adroddiad, 'Gwreiddiau a Gwydn: Yr achos dros berchenogaeth gan y gweithwyr yn y sector preifat yng Nghymru', a gomisiynwyd gan Busnes Cymdeithasol Cymru mewn partneriaeth â Llywodraeth Cymru mewn ymateb i dystiolaeth anecdotaidd sy'n awgrymu nad yw BBaCHau yng Nghymru yn mynd ati i gynllunio ar gyfer eu holyniaeth. Ymgymerodd yr Asiantaeth Ymchwil, Wavehill, ag arolwg o dros 300 o fusnesau ledled Cymru, er mwyn canfod eu parodrwydd ar gyfer trosglwyddo eu busnes, ynghyd â sut y byddent yn disgwyl mynd ati i wneud hynny.

Lawrlwythwch yr adroddiad llawn nawr - Saesneg yn unig

 

Crynodeb gweithredol

Lawrlwythwch y crynodeb gweithredol nawr (4.2MB pdf)

Trosolwg

• Mae llawer o berchnogion busnes yn tybio mai gwerthu eu busnes i brynwr allanol yw’r unig opsiwn sydd ar gael iddynt.
• Mae tystiolaeth gynyddol yn awgrymu bod busnesau sy’n eiddo i weithwyr yn perfformio cwmnďau â strwythurau perchnogaeth mwy cyfyngedig.
• Mae cyfle i ymgorffori perchnogaeth cyflogeion mewn cynllunio datblygu SME tymor hwy yng Nghymru yn ogystal â’i leoli fel ymateb i faterion olyniaeth ddwys.

Casgliadau
• Mae derbyniad cynyddol eang bod perchnogaeth y cwmni a llywodraethu corfforaethol wedi’u cydgysylltu’n agos ag amcanion polisi economaidd.
• Mae yna dystiolaeth gref i awgrymu bod busnesau sy’n eiddo i weithwyr sy’n cwmnïau sy’n perfformio â strwythurau perchnogaeth eraill.
• Mae’r ffocws presennol ar gefnogaeth cynllunio olyniaeth yn creu cyfle gwerthfawr i wneud hyn a sicrhau bod cefnogaeth briodol i berchnogion busnesau bach a chanolig sydd â diddordeb mewn perchnogaeth gweithwyr fel model olynol ar gael.

Diffinnir perchnogaeth cyflogeion fel ‘busnesau sydd â chyfanswm eu gweithwyr a’u bod yn berchen arno’n sylweddol’.

Yn draddodiadol, gall perchnogaeth cyflogeion gymryd un o dri ffurflen:
• Perchnogaeth uniongyrchol gweithwyr – mae cyfranddalwyr yn gyfranddeiliaid unigol gyda mwyafrif y cyfrannau yn eu cwmni;
• Perchnogaeth anweithwyr anuniongyrchol – cynhelir cyfranddaliadau ar y cyd ar ran gweithwyr, fel arfer trwy ymddiriedolaeth cyflogeion;
• Perchnogaeth gyfun ac uniongyrchol anuniongyrchol – cyfuniad o berchnogaeth rhannu unigol a chyfunol.

Mae tystiolaeth gynyddol yn awgrymu bod busnesau sy’n eiddo i weithwyr yn perfformio cwmnïau â strwythurau perchnogaeth mwy cyfyngedig. Rhwng 2014 a 2016, roedd ffigurau gwerthiant cyfunol y 50 o Fusnesau â Pherchenogion Cyflogedig yn y DU wedi cynyddu 10.2%, i £ 22.6 biliwn. O’i gymharu, roedd CMC y DG yn gyffredinol wedi cynyddu 7.7% dros yr un cyfnod. Busnesau cymdeithasol sy’n cael eu gyrru gan nodau cymdeithasol neu amgylcheddol. Yng Nghymru, mae nifer fawr o’r rhain yn canolbwyntio ar wella cymuned benodol neu wella iechyd a lles.

Mae perchnogaeth cyflogeion yn cynnig model busnes gwydn gyda photensial i ysgogi creu cyfoeth cynaliadwy a dosbarthu teg.

Mae rhyddhad treth ar gael i werthu busnesau i Ymddiriedolaethau Perchnogaeth Gweithwyr ar werth y farchnad. Gall amrywiaeth o opsiynau cyllid helpu i strwythuro trosglwyddo perchenogaeth.

Mae Busnesau Cymdeithasol Cymru  yn darparu cefnogaeth un i un i fusnesau sydd â diddordeb mewn cynllunio olyniaeth ac yn y sefydliad ‘mynd i mewn’ ar gyfer cymorth perchnogaeth gweithwyr yng Nghymru. Gall y tîm o arbenigwyr mewnol gynghori ar ystod eang o agweddau sy’n berthnasol i drosglwyddo perchnogaeth SME i weithwyr. Gallant gefnogi ystyriaeth o oblygiadau cyllid corfforaethol, treth a llywodraethu’r broses drosglwyddo.

Mae’r tîm hefyd yn darparu’r sgiliau a’r arbenigedd sydd eu hangen i ddarparu ymgysylltiad cyffredinol y staff sydd ei angen i ddatblygu dealltwriaeth o ofynion prynu’r gweithiwr ac ystyried yn ofalus y llwybrau posibl tuag at drosglwyddo perchnogaeth lawn ochr yn ochr â’r strwythur llywodraethu angenrheidiol.

Meddai Ken Skates, Ysgrifennydd y Cabinet dros yr Economi a Thrafnidiaeth:

“Mae’r adroddiad hwn yn helpu i nodi a chodi ymwybyddiaeth o’r materion sy’n wynebu busnesau yng Nghymru wrth gynllunio eu dyfodol. Mae tystiolaeth yn dangos bod busnesau sy’n eiddo i weithwyr yn wydn ac yn fwy tebygol o dyfu mewn amserau economaidd llymach. Fel Llywodraeth, rydym wedi ymrwymo i gydweithio’n agos â busnesau i’w helpu i ffynnu a thyfu.

“Gan fod gan Gymru gyfran uchel o fusnesau bach a chanolig, mae’n bwysig, trwy Fusnes Cymru a thrwy Fusnesau Cymdeithasol Cymru, ein bod yn gallu darparu cefnogaeth briodol i fusnesau fel y gallant barhau i dyfu tra’n gwreiddio’n gadarn yn y gymuned . “

Comisiynwyd yr adroddiad hwn gan Busnesau Cymdeithasol Cymru mewn partneriaeth â Llywodraeth Cymru.