Ai Gweledydd Radicalaidd oedd Robert Owen ynteu dyn busnes call iawn, yn syml?

Ganwyd Robert Owen 250 o flynyddoedd yn ôl yr wythnos hon yn y Drenewydd, Powys. Yn y blog hwn, mae David Smith, Ysgrifennydd Co-ops & Mutuals Wales, yn taflu goleuni ar y dyn a gydnabyddir yn gyffredin fel un o sylfaenwyr allweddol sosialaeth a’r mudiad cydweithredol.

Gweler y dudalen hon yn: English

Sut byddech chi’n disgrifio syniadau a gwaddol Robert Owen i rywun nad oedd yn gwybod unrhyw beth amdano?

  • Mae’n hunanaddysgedig, yn ddarllenwr brwd ac yn agored i syniadau.
  • Mae Owen yn tystio’n fyd-eang i obeithion a thrafferthion pobl sy’n ceisio gwneud eu byd yn lle gwell.
  • Mae ei waddol yn treiddio i’n bywydau gwaith pob dydd o hyd, er enghraifft, undebau llafur, cymdeithasau adeiladu a chyfeillgar, ac arloeswr datblygu cymunedol.
  • Ymgyrchodd Owen dros addysg gynnar, rhoi terfyn ar lafur plant, tai gwell a chyflenwadau dŵr glân.

Ai Gweledydd Radicalaidd oedd Robert Owen ynteu dyn busnes call iawn, yn syml?

  • Mae’r ddau yn wir. Roedd gan Owen weledigaeth gynhwysfawr ar gyfer diwygio chwyldroadol i fynd i’r afael â’r trallod cymdeithasol rhemp a oedd yn cyd-fynd â chyfalafiaeth ei gyfnod.
  • Roedd Owen yn cefnogi delfrydau’r Chwyldro Ffrengig – rhyddid, brawdgarwch a chydraddoldeb – a cheisiodd eu rhoi ar waith.
  • Ac yntau’n berchennog ffatri a ysbrydolodd Fudiadau, y prif beth a oedd yn ysgogi newid oedd gwerthoedd cydweithredol, nid gorfodaeth, ac roedd addysg yn bwysicach i lwyddiant y fenter na gweinyddiaeth.
  • Darparodd Owen y nod cydweithredol, ond ymddangosai mai Dr William King (Brighton) a ddarparodd y modd o’i gyflawni, ac mae cydweithredwyr y dyfodol yn fythol ddiolchgar am ei gyngor ymarferol ar gadw siop, a’i bwyslais ar werthoedd moesol ac addysg.

Addysg: Beth yw’ch barn am ei syniadau ynglŷn ag addysg?

  • Ceisiodd Owen greu’r amodau allanol a fyddai’n ail-wneud cymeriad dynol a chynhyrchu dinasyddion da, rhesymegol a dyngarol.
  • Yn allweddol, cysylltodd Owen ffurfio cymeriad â model busnes lle’r oedd ffurfio cymeriad cymdeithasol yn hollbwysig, gan alluogi creu cydweithredwyr.
  • Ef oedd un o’r rhai cyntaf i ddefnyddio dysgu anffurfiol, gan ddefnyddio cymhorthion gweledol, mapiau a gweithgareddau fel canu, dawnsio a gweithgareddau awyr agored gyda phwyslais ar gyfranogiad.
  • Teimlai Owen y dylai plant gael eu paratoi i chwarae rhan lawn mewn cymdeithas o fath newydd lle y byddent i gyd yn aelodau cyfartal o gymuned leol.
  • Ei nod oedd hunanwelliant yn hytrach na’r gallu i lwyddo mewn profion yn unig.

Beth yw ei waddol pwysicaf ac a yw’n berthnasol o hyd?

  • Ei brif waddol fu’r syniad o “gymdeithas” neu gydsafiad – yr angen i bobl wneud pethau gyda’i gilydd os ydynt am lwyddo. Dyna pam mae angen cymdeithasau cydweithredol, undebau llafur a hyd yn oed Cymdeithas Ryngwladol o Genedlaethau, a gynigiodd Owen. Teimlai mai dyma’r ffordd o gyflawni buddion go iawn yn syth, yn wahanol i addewidion amwys y rhan fwyaf o wleidyddion.
  • Mae syniadau Owen yn hanfodol i unrhyw un sy’n credu bod cyfiawnder cymdeithasol, diwygio economeg, globaleiddio a chyflawni nodau datblygu cynaliadwy’r Cenhedloedd Unedig yn bwysig.

Ganwyd Robert Owen yn y Drenewydd, Sir Drefaldwyn: Beth ddylem ni yng Nghymru ei ddysgu ganddo?

  • Mae ei syniadau wedi lledaenu’n llwyddiannus i sawl rhan o’r byd.
  • Mae llawer o bobl yng Nghymru yn cytuno â’i gredoau, ac eto nid yw’n adnabyddus yn y wlad heddiw. Mae’n rhaid i ni unioni hynny.
  • Prin ein bod ni’n credu mwyach y gallwn wneud pethau drosom ein hunain. Mae llawer o enghreifftiau o fentrau cydweithredol llwyddiannus. Mae’n rhaid i ni roi cyhoeddusrwydd i fentrau cydweithredol lleol ac annog mwy ohonynt i helpu i ailadeiladu ein heconomi a sicrhau swyddi ym mhob rhan o’r wlad heb ddifrodi ein hamgylchedd naturiol a’n treftadaeth genedlaethol.

Beth fyddai Robert Owen ifanc yn ymgyrchu drosto (neu yn ei erbyn) yng Nghymru heddiw?

  • Diwedd i’r trychinebau hinsoddol ac amgylcheddol a achosir gan drachwant cyfalafol.
  • Ymestyn democratiaeth economaidd a llais pobl iau fel dinasyddion gweithredol.
  • Cyfran deg o gyfoeth byd-eang i’r holl genhedloedd a’r holl bobl, a Chenhedloedd Unedig mwy effeithiol.
  • Cymryd camau gweithredol i sbarduno darparu’r cwricwlwm cenedlaethol yn lleol, gan gynnwys y model busnes cydweithredol hunangymorth a gweithgarwch ysgol.

Pam nad yw ei syniadau’n fwy adnabyddus neu’n cael eu gweithredu’n ehangach, a beth allwn ni ei wneud i hyrwyddo ei syniadau heddiw?

  • Mae angen i ni ddadlau’r achos pryd bynnag y bo’n bosibl. Yn bwysicach, mae angen i ni roi enghreifftiau o fentrau cydweithredol llwyddiannus – o Gymru ac o amgylch y byd.
  • Ymgyrchu dros addysgu egwyddorion ac arferion cydweithredol ym mhob ysgol yng Nghymru ac i’r ysgolion eu hunain ddod yn fwy cydweithredol eu natur trwy sicrhau partneriaeth rhwng disgyblion, athrawon, rhieni a’r gymuned ehangach.
  • Ymgyrchu dros system addysgol sy’n rhoi mwy o bwyslais ar ddatblygu cymeriad disgyblion a’u gallu i gyfrannu’n effeithiol at y gymdeithas ehangach yn hytrach na chaffael gwybodaeth yn unig.
  • Croesawn gysylltiad ag athrawon a disgyblion sydd eisiau helpu i gyflawni’r newid hwnnw.

David Smith is Secretary of Co-ops & Mutual Wales. Find out more at https://www.cooperatives-wales.coop

Join with us in celebrating the 250th Anniversary of Robert Owen's birth

14 May 2021 marks the 250th Anniversary of the birth of Robert Owen. Owen is widely acknowledged as the father of co-operation, and the Wales Co-operative Centre is running activities to mark the event.