Rôl Tai dan Arweiniad y Gymuned i gyflawni targed newid hinsawdd Cymru

Wrth i ni symud ymlaen i ail wythnos COP26, mae’r angen i ni ganolbwyntio’n fyd-eang ar leihau effaith yr argyfwng hinsawdd wedi dod yn fwyfwy amlwg, yn ygrifennu Hugh Russell.

Gweler y dudalen hon yn: English

Mae diweddariadau gan wleidyddion o Gymru sy’n mynychu’r digwyddiad wedi cynnig cyfle defnyddiol i ni ystyried ein rôl yn y frwydr hon; fel y dywedodd Julie James, y Gweinidog dros Newid Hinsawdd, er bod Cymru yn wlad fach, “gallwn gyflawni llawer iawn”. Yn ystod wythnos lle gwnaeth Syr Patrick Vallance ddisgrifio newid hinsawdd fel “problem fwy o lawer na coronafeirws”, mae’n amlwg bod angen newid brys yn y ffordd rydym yn mynd i’r afael â’r mater yng Nghymru.

Heb os, mae’r maes tai yn gofyn am ystyriaeth benodol wrth i ni geisio newid ein hymddygiad yn gyflym, ac mae Ysgol Pensaerniaeth Cymru yn nodi bod y stoc tai presennol yn gyfrifol am 21% o allyriadau carbon Cymru. Wrth i Lywodraeth Cymru alw am ddatgarboneiddio hen stoc tai Cymru a chynnwys ymrwymiad yn y Rhaglen Lywodraethu i adeiladu tai cymdeithasol carbon isel, mae’n ymddangos ein bod ar y trywydd iawn, ond mae llawer mwy y gellid ei wneud, yn arbennig drwy fuddsoddi yn y sector tai dan arweiniad y gymuned.

Yn gyntaf, mae hyn oherwydd ein bod yn gwthio yn erbyn drws agored gan fod pobl yn awyddus i fyw fel hyn: yn ôl arolwg blynyddol tîm Cymunedau’n Creu Cartrefi a gynhaliwyd y llynedd, dywedodd 47% o’r ymatebwyr eu bod wedi cymryd rhan mewn cynlluniau tai dan arweiniad y gymuned yn bennaf oherwydd eu bod eisiau byw mewn ffordd sy’n fwy eco-gyfeillgar. Nid yw’r pwysau i newid ymddygiadau’r cyhoedd yn bodoli ymhlith pobl sy’n gweithio i ddatblygu tai dan arweiniad y gymuned; yn hytrach, mae’r pwysau ar hwyluso eu cynlluniau i fyw mewn ffordd gynaliadwy ac mewn tai fforddiadwy sy’n cyd-fynd â’u huchelgais ar gyfer ffyrdd o fyw cynaliadwy.

Nid rhyw fath o freuddwyd gwrach yw hyn ar ran y rheini sy’n ceisio creu tai dan arweiniad y gymuned: mae cynsail o’r fath yn bodoli eisoes ar gyfer llwyddiant tai dan arweiniad y gymuned i wireddu uchelgeisiau carbon isel. Dangosodd adroddiad newydd sbon gan y Community Land Trust Network a oedd yn seiliedig ar sampl ar hap o Ymddiriedolaethau Tir Cymunedol yn Lloegr, fod y mwyafrif yn mynd i berfformio’n well na thargedau llywodraeth y DU a llywodraeth leol, a hynny yn sylweddol well mewn rhai achosion (roedd nifer o enghreifftiau yn mynd i arbed tua £700 mewn costau rhedeg ynni blynyddol o’u cymharu ag ‘aelwydydd nodweddiadol’, gan ddangos y buddion o ran lleihau allyriadau carbon yn ogystal ag arbedion ariannol i’r rheini sy’n byw mewn tai dan arweiniad y gymuned).

Fel y gwyddom, mae gwledydd lle mae’r sector tai dan arweiniad y gymuned yn fwy datblygedig yn cymryd camau breision i sicrhau tai di-garbon : mewn cyflwyniad diweddar gan gynrychiolydd o’r Iseldiroedd yn ein Gŵyl Tai dan arweiniad y Gymuned clywsom am grwpiau cymunedol sy’n derbyn cymorth i ddarparu tai carbon sero a hyd yn oed tai carbon bositif. Mae cronfa gylchol yn rhoi benthyciadau i ddinasyddion Amsterdam sy’n ceisio datblygu tai carbon isel dan arweiniad y gymuned a disgwylir y bydd y rhaglen hon yn cael ei chynnig ar draws yr Iseldiroedd yn fuan iawn.

Gyda chynlluniau yng Nghymru gan Grwpiau Cymunedol fel Bedwen Fach, sy’n ceisio defnyddio polisi unigryw Cenedl Un Blaned Cymru, ac aelodau menter gyd-weithredol fel Tir Cyffredin sy’n gweithio’n galed i wella sgôr perfformiad ynni eu tŷ cyd-weithredol ym Machynlleth, neu’r cynigion gan Gwyr Community Land Trust sy’n symud ymlaen â’u gweledigaeth i ddarparu “tai hardd, effaith isel, sy’n hinsawdd bositif ac yn fforddiadwy am byth” yn yr ardal lle maent yn byw ac yn gweithio, rydym yn dechrau gweld gwir fomentwm gan gymunedau sy’n ceisio cyfrannu at ffordd o fyw sy’n fwy cynaliadwy. Gyda’r gefnogaeth gywir gan Lywodraeth Cymru ac awdurdodau lleol, a chymorth parhaus gan dîm Cymunedau’n Creu Cartrefi, rydym yn hyderus y gall tai dan arweiniad y gymuned wneud cyfraniad sylweddol i greu Gymru sy’n fwy cynaliadwy yn ecolegol.

Mae cyfarfod Rhwydwaith Misol Cymunedau sy’n Creu Cartrefi ar gyfer mis Tachwedd yn canolbwyntio ar fater Tai dan Arweiniad Cymunedol a Newid Hinsawdd ac mae croeso i unrhyw un sydd â diddordeb yn y pwnc ymuno â ni. Bydd dau arbenigwr yn ymuno â ni i’n helpu i ddeall heriau a chyfleoedd byd sy’n datgarboneiddio wrth i ni anelu tuag at economi di-garbon. Paul Allen o’r

Prosiect Canolfan Technoleg Amgen Zero Carbon Britain a Trish Andrews o’r Association for Environmental Conscious Building. Cofrestrwch ar y ddolen isod:

https://www.eventbrite.co.uk/e/wales-community-led-housing-network-tickets-131022416575

Cyfres blog Trawsnewid Cymru