Am flwyddyn! Hanes mentrau cymdeithasol yng Nghymru yn 2020

Byddai blwyddyn ofnadwy wedi bod llawer gwaeth i lawer oni bai am y bobl hyfryd sy’n gweithio mewn mentrau cymdeithasol ledled Cymru, meddai Derek Walker, y Prif Swyddog Gweithredol.

Gweler y dudalen hon yn: English

Mae wedi bod mor braf gweld sut mae mentrau cymdeithasol wedi addasu mewn ymateb i Covid-19 – i gadw pobl mewn gwaith a darparu cymorth cymunedol hollbwysig a gwasanaethau hanfodol. Rydym wedi tynnu sylw at rai enghreifftiau yn barod trwy ein hymgyrch #NewyddionDaCymru yn gynharach eleni.

Hanesion gwych

Mae gormod o straeon i’w dweud i gyd yma. Un enghraifft wych yw menter gymdeithasol Glynebwy, ELITE Clothing Solutions, sydd wedi bod yn cynhyrchu dros 1,000 o eitemau dillad diogelu y mis i GIG Cymru. Mae straeon eraill yn cynnwys y fenter gymdeithasol RareQoL, a gofrestrodd fel cwmni am y tro cyntaf ym mis Mehefin 2020. Mae’r busnes yn gweithio i wella ansawdd bywyd pobl gydag afiechydon prin. Mae’r cwmni eisoes wedi cefnogi miloedd o bobl, gan ddarparu cyngor ychwanegol i’r rhai sydd wedi bod yn gwarchod eu hunain ac eisiau datrysiadau ymarferol i gadw’n ddiogel yn ystod y pandemig.

Mae hanes pob menter gymdeithasol yn wahanol. Datblygodd llawer gynhyrchion a gwasanaethau newydd, a llwyddodd eraill i symud eu busnes ar-lein. Mae’r nifer uchel o fusnesau newydd eleni yn arwydd gobeithiol. Mae rhai busnesau cymdeithasol wedi gwneud yn waeth nag eraill yn amlwg, ond mae’r darlun cyffredinol yn awgrymu sector cadarn a pherthnasol.

Cefnogi ein gilydd

Yn ogystal â chymorth gan Lywodraeth y DU, gan gynnwys cynllun ffyrlo hanfodol, rydym wedi bod yn ffodus i gael cymorth ariannol ychwanegol gan Lywodraeth Cymru a CGGC, lle’r oedd mentrau cymdeithasol wedi’u cynnwys yn y cyllid a ddarparwyd i fusnesau a’r trydydd sector bob amser, yn wahanol i rannau eraill o’r wlad.

Mae Cymru wastad wedi cydnabod gwerth cymorth busnes ymroddedig ar gyfer mentrau cymdeithasol, sydd wedi bod yn ffactor allweddol yn nhwf sylweddol y sector yn y blynyddoedd diwethaf. Roedd rhoi’r gwasanaeth hwn ar waith yn golygu bod mentrau cymdeithasol yn gwybod ble i fynd am gyngor pan ddaeth y pandemig. Mae cyfarwyddyd ar-lein, digwyddiadau gweminar a chymorth busnes un i un wedi’u darparu’n rhithwir, ac mae hyn yn dal i ddigwydd. Mae’r cyngor wedi’i deilwra i gyd-fynd ag anghenion penodol mentrau cymdeithasol, sydd wedi rhoi’r cyfle gorau posibl i fentrau cymdeithasol oroesi. Darperir y cyngor gan Busnes Cymdeithasol Cymru ynghyd â chyrff fel Cymdeithas Ymddiriedolaethau Datblygu Cymru, Cwmnïau Cymdeithasol Cymru, Ymddiriedolaeth Adfywio’r Meysydd Glo, UnLtd a Chanolfan Cydweithredol Cymru.

Wrth i ni ddod allan yn ofalus o’r don gyntaf o COVID-19, lansiwyd ein gweledigaeth deng mlynedd a chynllun gweithredu ar gyfer y sector ym mis Gorffennaf. Cyd-luniwyd Trawsnewid Cymru drwy Fentrau Cymdeithasol gan y sector, ar gyfer y sector. Mae’r ddogfen yn ein gosod nid fel ‘busnes fel arfer’ ond fel sector deinamig, mentrus a all roi cymorth gwirioneddol i’r wlad i ddod yn ôl yn gryfach.

Mae’r cynllun yn rhoi cyfeiriad clir ac mae eisoes yn helpu i sbarduno twf pellach. Ers lansio’r cynllun, rydym wedi gweld ystod eang o fentrau newydd, o raglenni i hyrwyddo mentrau cymdeithasol mewn ysgolion busnes i waith gydag awdurdodau lleol ynghylch defnyddio cadwyni cyflenwi bwyd lleol. Mae’n argoeli’n dda ar gyfer y dyfodol.

Yn amlwg, mae’r pandemig wedi newid y sector mentrau cymdeithasol yng Nghymru. Mae’n amserol ein bod wrthi ar hyn o bryd yn cynnal ein hymchwil mapio sector sy’n digwydd bob dwy flynedd. Yn y Gwanwyn, bydd y dadansoddiad hwn yn rhoi darlun cywir i ni o’r effaith niweidiol ar y sector ac yn dweud wrthym pa gymorth sydd ei angen ar y sector wrth iddo adfer, ailadeiladu a thyfu.

Eleni, mae wedi bod yn bleser gweithio’n agos gyda chydweithwyr yn Social Enterprise Scotland, Socal Enterprise North Ireland a Social Enterprise UK i gyflwyno’r achos dros ein sector gwych. Roedd y digwyddiad am ddyfodol mentrau cymdeithasol – Social Enterprise Futures – yn uchafbwynt go iawn.

Dod yn ôl yn well

Bydd gwaith mentrau cymdeithasol yn bwysicach nag erioed y flwyddyn nesaf. Bydd cymaint i’w wneud – i greu swyddi, i ddarparu nwyddau a gwasanaethau, i sicrhau newid cadarnhaol. Mae’n rhaid i ni hefyd gynrychioli a chynnwys cymunedau amrywiol y wlad. Ond, drwy gydweithio, gallwn gyflawni ein nodau.

Nadolig llawen a dymuniadau gorau yn 2021.

Portrait of Derek Walker

Derek Walker

Prif Weithredwr

"Mae wedi bod mor braf gweld sut mae mentrau cymdeithasol wedi addasu mewn ymateb i Covid-19 – i gadw pobl mewn gwaith a darparu cymorth cymunedol hollbwysig a gwasanaethau hanfodol."