Blog | menter gymdeithasol

Ydy busnes cymdeithasol yn perthyn i fyd y tylwyth teg?

Beth yw menter gymdeithasol? Gadewch i'r tri moch bach ddweud wrthych chi am y peth yn ôl i'r ffeithiau sylfaenol blog.

By Jo Brown · November 17, 2016

See this page in: English

Beth yw menter gymdeithasol?

A bod yn onest, tan ychydig fisoedd yn ôl, doedd gen i ddim llawer o ddealltwriaeth ynglŷn â beth oedd menter gymdeithasol, ac ni fyddwn wedi gallu dweud wrthoch chi sut mae busnes cymdeithasol yn wahanol i fodelau busnes eraill. A dweud y gwir, byddai’r term ‘model busnes’ ar ei ben ei hun wedi fy nrysu.

Ond yna fe symudais i Gaerdydd a dechrau gweithio yng Nghanolfan Gydweithredol Cymru; cwmni sy’n cefnogi busnesau cymdeithasol ac yn cynnal prosiectau i gryfhau cymunedau, ymdrin â thlodi, annog pobl i fynd ar-lein a rhoi mynediad iddyn nhw i wasanaethau ariannol teg.

Er nad ydw i’n arbenigwr o hyd, dw i’n credu fy mod wedi dysgu digon dros y misoedd diwethaf i roi esboniad lleygwr ynglŷn â beth yw busnes cymdeithasol a pham y dylai mwy o bobl wybod amdano.

Yn ei hanfod, mae menter gymdeithasol yn fusnes fel unrhyw fusnes arall, mae’n gorfod darparu gwasanaeth neu gynnyrch a’i gynnal yn effeithlon er mwyn gwneud elw a thyfu.  Y prif wahaniaeth yw bod gan fusnes cymdeithasol achos werth chweil ac yn hytrach na rhoi ei holl elw i gyfranddalwyr preifat, mae’r elw hwnnw’n mynd yn ôl i’r busnes a thuag at helpu’r achos. Mae hyn yn golygu, pan fydd busnes cymdeithasol yn elwa, bydd cymdeithas yn elwa hefyd.

Mae sawl math gwahanol o fenter gymdeithasol. Ac, a bod yn onest, mae’r derminoleg a’r strwythurau cyfreithiol yn dal i fy nrysu i. Felly dw wedi symleiddio pethau fel bod rhywun fel fi’n gallu deall beth yw’r syniad tu ôl i hyn…

Unwaith ar y tro

Un tro roedd tri mochyn bach ac, oherwydd un blaidd cas, roedd dau fochyn yn ddigartref ac yn cysgu yn nhŷ’r trydydd mochyn. Roedd y sefyllfa hon yn bell o fod yn berffaith, ond fel roedd hi’n digwydd, nid y moch yn unig oedd mewn trafferthion; roedd sawl un o greaduriaid byd y tylwyth teg yn y gymdeithas yn brwydro i drwsio’u cartrefi ar ôl i’r blaidd cas greu llanast yn y dref.

Roedd y trydydd mochyn eisiau helpu ei gymdogion ac ail-adfer ei dref. Roedd ganddo achos da, nawr roedd angen iddo fynd ati i feddwl am gynllun busnes.

Fel roedd hi’n digwydd, roedd y trydydd mochyn yn adeiladwr pen i gamp ac yn arbenigo mewn adeiladau oedd yn atal bleiddiaid. Felly daeth e ynghyd â draig Gymreig gyfeillgar o’r cwm nesaf oedd yn bencampwr ar greu briciau a gyda’i gilydd dechreuon nhw gwmni adeiladu a thrwsio. Roedd y trydydd mochyn yn darparu gwasanaeth cyfeillgar ac roedd e’n gallu codi prisiau fforddiadwy wrth ddefnyddio nwyddau cynaliadwy o ffynonellau lleol.

Dechreuodd Cwmni Adeiladu a Thrwsio Mochyn Rhost cyf. wneud incwm da ac elw, ond roedd adnewyddu’r dref yn broses araf ac roedd y gaeaf ar ei ffordd. Felly fe benderfynodd y trydydd mochyn ddefnyddio ei elw i hyfforddi ei gyd-foch di-waith i adeiladu. Wrth i’r mochyn cyntaf a’r ail ddod yn gymwys, roedd modd gwneud rhagor o adeiladu ac roedd rhagor o elw yn cael ei greu.

Penderfynodd y moch adeiladu neuadd ar gyfer y gymuned a gafodd ei defnyddio i gynnal pob math o ddigwyddiadau er budd i’r bobl leol. Dechreuodd y mochyn cyntaf gynnal gwersi adeiladu a chynnal a chadw, er mwyn dysgu pawb bod gwellt yn strwythurol amhwrpasol i adeiladu cartref da. Aeth yr ail fochyn ati i gyflogi Hugan Fach Goch a’r Torrwr Coed i ddysgu dosbarthiadau amddiffyn rhag bleiddiaid a chafodd Sinderela ei chyflogi i lanhau.

Ffynnodd y gymuned; cafodd yr hen wraig fach ei symud o’i hesgid i lety mwy addas, cafodd Hansel a Gretel gwnsela ar gyfer eu problemau sinsir, cafodd Wi-Fi ei osod yn nhŵr Rapunzel fel nad oedd hi bellach wedi ei hynysu rhag gweddill y byd.

Oherwydd bod y tri mochyn bach (a’r ddraig) yn rhedeg eu busnes yn deg a gyda chydwybod gymdeithasol, roedden nhw’n gallu darparu gwasanaethau yr oedd eu hangen ar eu cymuned a gwella bywydau a dyfodol yr holl dref. Efallai nad oedden nhw’n filiwnyddion ond roedd pawb yn gyfoethocach o’u herwydd.

Ac nid stori dylwyth teg yw hon. Mae busnesau sydd â’r math hwn o foesau yn eu calonnau wir yn bodoli ledled y byd. Mae busnesau cymunedol yn creu effaith bositif ym mhob man; o gaffis yn rhoi sgiliau i bobl sydd ag anableddau dysgu er mwyn iddynt gael gwaith, i ganolfannau hamdden sy’n perthyn i’r gymuned yn creu swyddi ac yn gwella iechyd y boblogaeth leol; o gwmnïoedd sy’n gwerthu ynni fforddiadwy ac adnewyddadwy, i ganolfannau yn darparu cyfeillgarwch a chwnsela i’r rhai hynny sydd angen cymorth. Yn fyr, mae busnesau cymdeithasol yn gweithio i ymdrin â phroblemau cymdeithasol mewn ffordd gynaliadwy ac mae hynny’n beth da iawn.

Fel y dywedais, nid wyf yn arbenigwr. Ond mae’n ymddangos i mi y gall cwmni, trwy ddefnyddio egwyddorion sylfaenol cydweithredol, fod o fudd i’r gymuned ehangach YN OGYSTAL Â gwneud arian. Onid yw hynny’n ffordd well o redeg busnes ac yn rhywbeth y gallwn ni gyd ei gefnogi.

Os ydych eisiau gwybod am fenter gymdeithasol mewn rhagor o fanylder, mae gan Busnes Cymdeithasol Cymru adnoddau ardderchog, manwl a hawdd i’w deal.